01

اردیبهشت
1401

جاذبه های گردشگری شهر ملایر استان همدان

ارسال شده توسط: گروه تحریریه آرامش سفر/ 85 0

معرفی شهر ملایر استان همدان

ملایر دومین شهر بزرگ استان همدان و در هشتاد کیلومتری جنوب شرق شهر همدان است. برخی ملایر را از واژه مال آیر دانسته اند یعنی سرزمین آریایی ها، اما برخی آن را مال آیر به معنی خانه آتش می دانند. زیرا پرستش گاهی در این تپه است: پرستش گاه “نوشیجان”، یادگار روزگار ماد. در این مقاله با جاذبه های گردشگری شهر ملایر استان همدان بیشتر آشنا میشوید.

ارگ نوشیجان شهر ملایر استان همدان

این مجموعه به راستی چه بوده است؟ پرستش گاه مهر پرستان، قلعه نگهابانان ماد و یا کاروان سرای مسافران؟ هر پژوهشگری سخنی می گوید و من که تاریخم خاموش نشسته ام تا سرانجام خود، راز این بنا را دریابید. این بنا را هم آتشکده می توان دانست و هم قلعه، زیرا نشانی از هر دو در آن هست. هم آتشدان و آتشکده دارد و هم دیوارهایی بلند مانند قلعه. نوشی جان در فارسی کهن یعنی جای جاویدان و بنای ماندگار. اگر به راستی نوشیجان پرستش گاه بوده است باید بپذیریم که این بنا کهن ترین نیایش گاه خشتی جهان است.

ملایر

پنهان شدن ارگ نوشیجان شهر ملایر

هنگامی که ارگ نوشیجان یافت شد، اتاق های آن با نزدیک به چهار میلیون خشت انباشته و سپس روی آن با خشت و خاک و گل پوشانده شده بود تا در تپه ای از خاک و گل پنهان شود. پنهان کردن بنای نوشی جان در زیر خروارها خشت و گل بی تردید در روزگار هخامنشی و پس از کوروش انجام شد. کوروش آزادی دینی بی مانندی در ایران برقرار کرد. اما پسرش کمبوجیه که نخست مانند پدر مهربان و دریا دل بود به زودی دگرگون شد و به سخت گیری بر آیین های دیگر پرداخت و پرستش گاه های آن ها را ویران کرد. شاید یکی از این پرستش گاه ها همین ارگ نوشی جان بوده است. مهرپرستان برای رهاندن پرستش گاه از گزند دشمن همه معبد و و از جمله معبد اصلی را باخشت پر کردند تا فرو نریزد. با چهار میلیون خشت این معبد را پنهان ساختند.

جاذبه های گردشگری شهر ملایر- ارگ نوشیجان

معماری ارگ نوشیجان شهر ملایر

از دیگر جاذبه های گردشگری شهر ملایر ارگ نوشیجان است. ویژگی برجسته ارگ نوشیجان که آن را یگانه می کند گوناگونی بناهای آن است. در آن هم معبد است، هم باروی قلعه، هم تالار و هم انبار. ریزه کاری ها و فنون معماری نیز به آن ویژگی هایی برجسته بخشیده است.

به زیبایی باستانی و اصیل این معبد بنگرید. معماری آن به شکل صلیب یا چلیپا و اگر درست تر بگویم به صورت نیم چلیپا. زیرا پرستش گاه ایزد مهر بود. نماد صلیب بسیار پیش تر از این که در اروپا به کار رود در این بنا و دیگر بناهای ایران باستان به کار رفت. صلیب نماد ایزد مهر یا خورشید و نیز نماد جاودانگی بود. چلیپا همراه با مهرپرستی به اروپا رفت و نماد مسیحیت شد. می توان پنداشت که در طاقچه محراب وار که در شمالی ترین قسمت معبد است نقش یا پیکره ای از مهر جای داشته است.

یکی  از برجسته ترین ویژگی های معماری نوشیجان، استفاده از طاق ها و طاقچه های هلالی است که بعد ها جایگاه مهمی در معماری ایرانی و اسلامی می یابد. معماران نوشی جان با ساختن طاق های هلالی در زیر زمین، کوچه های زیبا پدید آورده اند.

جاذبه های گردشگری شهر ملایر- ارگ نوشیجان

هر چهار انبار ارگ در هنگام کشف، لبالب از آجرهایی بود که قرار بوده برای پر کردن دیگر بناهای نوشیجان به کار روند تا آن ها را از گزند دشمن در امان نگه دارند. در آن ها همچنین ابزارهایی پیدا شد شامل همه گونه ظرف های سفالی، حلقه ها و زیورآلات.

به یاد دارم که در آن روزگاران نیایش گاه نوشیجان در دشتی سبز و در میان باغ هایی دل گشا بود و چشم اندازی بس زیبا داشت. من اگر چه تاریخم و یاد روزگاران کهن زنده ام می دارد اما آرزو دارم که اقامت گاه هایی شایسته در کنار این بنا ساخته شود تا باز این تپه باستانی و ارگ شگفت انگیزش لبالب از ایران گردان و جهان گردانی شود که به دیدار نخستین نیایش گاه خشتی جهان می آیند.

یخچال میرفتاح شهر ملایر استان همدان

ملایر در روزگار قاجار گسترش یافت و از ولایات ثلاث محسوب می شد ولی از آن روی که سرگذشت آن به هگمتانه باستان پیوسته است، پیشینه اش به هزاران سال پیش باز می گردد. درکتیبه های ساسانی، تویسرکان، نهاوند و ملایر جزو تبایع شهرستان احمزان در مادستان نوشته شده است. قدیمی ترین متنی که از ملایر یاد کرده است کتاب “مجمل التواریخ و القصص” نوشته ابن شازه همدانی در قرن ششم هجری است. با این همه ظهور کریم خان زند، برجسته ترین حادثه در زندگی ملایر است، پس از زندیه و قدرت یافتن قاجار، شهر ملایر گسترش واقعی یافت و بسیاری از خانه های قدیمی، بازار و کاروان سراها در آن روزگاران ساخته شده اند، از آن جمله یخچال میرفتاح است. تنها و در گوشه شهر، چه درونش تنهاست.

جاذبه های ملایر همدان

کاربرد یخچال میرفتاح شهر ملایر

از این گونه یخچال های کهن هنوز نشانه هایی بر جای مانده است. در زمستان های سرد درون آن را پر از آب می کردند تا یخ ببندد آن گاه تابستان ها یخ ها را تکه تکه می شکستند و می فروختند. لذتی داشت در گرمای نیم روز تابستان تکه ای یخ بلور در شربت سکنجبین انداختن و گرمای درون را فرو نشاندن.

مشخصات یخچال میرفتاح شهر ملایر

این یخچال قاجاری که به نام بانی آن میر فتاح نامیده می شود، بر روی یک حوض یا چاله بزرگ جای دارد و گنبد گرداگرد آن حوض ساخته شده است. ادوارد پولاک که در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه در ایران زندگی می کرد می نویسد: وجود یخ در نوشیدنی های ایرانیان اجتناب ناپذیر است. برای تهیه، نگهداری و ارزانی یخ زحمات زیادی کشیده می شود و پلیس برای قیمت یخ تعرفه خاص معلوم می کند.

جاذبه های گردشگری شهر ملایر- یخچال میر فتاح

شهر زیر زمینی سامن ملایر استان همدان

شهری شگفت، شهری پنهان در زیر زمین، هزار تویی پر رمز و راز که تا سال هزار و سیصد و هشتاد و چهار هیچ کس از آن آگاه نبود. در آن سال هنگام ساخت و سازهای شهری در ده کیلومتری ملایر پیدا شد، یکی از این نقب ها پیدا شد و چون پژوهشگران جست و جو را ادامه دادند با این شهر شگفت روبه رو شدند. در روزگار مادها گویا پرستش گاه ایزد مهر بوده است و در زمان اشکانیان سامن گسترش یافت و برای خاک سپاری مردگان به کار رفت. از حمله اعراب تا جنگ جهانی اول نیز برای بیش از هزار سال نهان گاهی بود برای اندک کسانی که این جا را می شناختند.

تاریخچه شهر زیر زمینی سامن ملایر

شهرهای زیرزمینی در ایران و جهان جملگی دو کاربرد داشتند: کاربرد دینی و یا پناهگاهی. در گذشته به دلیل مزاحمت های بیگانه، پیروان ادیانی مانند مهر پرستی مجبور بودند آیین های مذهبی خود را در زیر زمین های پنهان انجام دهند. هجوم دشمنان نیز گاهی مردم بی پناه را به نهان گاه های زیرزمینی می کشاند.

در دوره اشکانی که این شهر زیرزمینی گورستان و آرام گاه بود مردگان را در در گور دخمه ها و گور خمره ها دفن می کردند. یعنی در تابوت های سنگی و خمره های سفالی می نهادند تا چهار عنصر مقدس آب و باد و خاک و آتش از پیکر مردگان مصون باشد. نزدیک به شصت اسکلت از این جا یافت شده که بیش تر آن ها برای زنان است و بقیه از چند مرد و کودک و یک نوزاد.

ملایر

آثار باستانی کشف شده شهر زیر زمینی سامن ملایر

در این جا ابزارهایی پیدا شد مانند ظرف های سفالی و فلزی، مهره هایی سنگی، سکه هایی از روزهای مغول و صفویه و سفال های نقش دار اشکانی.

وسعت شهر زیر زمینی سامن ملایر

شهر پنهان ثامن تا هزار متر گسترش دارد و  اگر همه آن راه ها باز شوند هزار تویی شگفت انگیز و جهانی در پیش رو خواهید داشت که منبعی بی پایان برای گردشگری است. از ما این سخن را بشنوید که گنجی چون شهر ثامن شایسته هرگونه نگه داری و سرمایه گذاری است.

جاذبه های گردشگری شهر ملایر -شهر زیر زمینی سامن

خانه لطفعلی خان شهر ملایر استان همدان

می گویند بهرام چوبین سردار خسروپرویز از ملایر بوده است هم چنین گفته می شود که یزد گرد سوم آخرین پادشاه ساسانی هم پس از شکست از اعراب مسلمان چندی به ملایر آمد و در این جا پناه گرفت. سیف الدوله حاکم ملایر در زمان ناصرالدین شاه به آبادی این شهر همت گماشت و باغ و آرام گاهش از دیدنی های شهر است. این همه یادگار نشان از پیشینه بس دراز ملایر است و موزه لطفعلیان هم یکی از آن یادگار هاست. ثروتمندان در خانه های خود حوض خانه هایی داشتند که گرمای تابستان را در خنکای آن ها از یاد می بردند. یکی از آن حوض خانه ها، در خانه لطفعلی خان ملایر است.

دیوار خانه لطفعلی خان هیج دریچه ای ندارد. گویا حریم خلوت خانه، ارجمندتر از آن بوده است که روزنه ای به درون آن باز شود. همیشه فاصله ای بود میان هشتی خانه تا حیاط. خانه ایرانی رو به بیرون نبود بلکه راه به درون می برد، خانه ایرانی هم چون اندیشه ایرانی، هم چون موسیقی ایرانی بود که گفتنی ها را بی درنگ نمی گفت، مقدمه و دیباچه و متن داشت تا جز محرمان و رازداران به درون و متن راه نیابند. از خانه لطفعلی خان از جاذبه های گردشگری شهر ملایر است،

جاذبه های گردشگری شهر ملایر - خانه لطفعلی خان

مشخصات بنا خانه لطفعلی خان  شهر ملایر

این بنا صد و پنجاه سال عمر دارد. سازنده بنا محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک بود. او با دربار قاجار پیوند داشت و می توانست بهترین معماران را برای ساختن خانه اش به کار گیرد. بعد از او مردی به نام اسدالله لطف علیان این خانه را خرید و نامش بر خانه ماند.

دریچه های ارسی طبقه دوم زیبایی رنگینی به بنا می دهد. ارسی سازی در زمان صفویان در ایران آغاز شد اما در زمان قاجار به اوج خود رسید. و از ویژگی های معماری قاجار شد. در چرخش خورشید این نورهای رنگی بر در و دیوار می چرخند و خلوتی رویایی می آفرینند. شاردن جهانگرد فرانسوی روزگار صفوی می نویسد: در پنجره های خانه های اعیان بزرگان شیشه های کوچک رنگی به کار رفته است که نور از آن ها می گذرد و نقوش زیبایی پدید می آورد. دیدن این جاذبه های گردشگری شهر ملایر را از در سفرتان به ملایر از دست ندهید.

ملایر همدان

حوضخانه خانه لطفعلی خان شهر ملایر

دریچه های ارسی و شیشه های رنگی، آجرچینی دیوارها، آرامش حوض و حیاط همه این ها زیبا است اما همه این ها را باید در یک سو گذاشت و حوضخانه آن را در سوی دیگر. حوضخانه را تابستان نشین نیز می خواندند. از پلکان بلند آن پایین می رفتند تا گرمای نیم روز تابستان جای خود را به خنکای دلپذیر دهد و حرارت بیرون به دست نسیمی نرم سپرده شود که از دریچه ها به درون می آمد.

آب در طراحی حوضخانه نقش اصلی را داشت و همه چیز بر محور آب و گردش آب بنا می شد. لطافت هوای حوضخانه از آب قنات است. می‌توان همیشه در این بهشت زمینی ماند و بیرون نرفت. اما در بیرون نیز بهشت های کوچک دیگری هست پر از خوشه های انگور.

تولید شیره انگور در شهر ملایر استان همدان

ستارگان زاده آفتاب و زمین، هر یک چون خوشه ای از اختران درخشان آویخته بر ریسمان کهکشان و آفتاب پر مهر ایران دامان گرمی برای پرورش همه گونه انگوری بوده است. در افسانه ها و داستان ها انگور را زاده ایران زمین می دانند و کاشت آن را به جمشید اساطیری نسبت می دهند. ملایر شهر پرستش گاه مهر پرستان نوشیجان امروزه بزرگترین تولید کننده شیره انگور در ایران است. در پایان شهریور ماه آب انگور های چیده را می جوشانند تا شیره انگور به دست آید. در پارک سیفیه ملایر این رسم دیرین به مراسمی شیرین تبدیل شده است. پارک سیفیه یادگار سیف الدوله نوه فتحعلی شاه و والی ملایر است و از کهن ترین پارک های ملایر و ایران.

خوشا سرزمینی که از آن شعر و شهد و شکر به اقصای جهان می رفته است و شیرین دهنان عالم آرزوی دیدن و چشیدن شور و شیرین آن را داشتند. خوشا ایران که از آغاز سرزمین مهر بوده است و طوفان های سهمگین دشمنی ها و تهاجم ها نیز آفتاب درخشان مهر و معرفت را خاموش نکرده است.

بسا سرزمین ها که از آن ها جز جهان گیران جهان سوز آدم سوز برنخواسته است. اما بنگرید به این سرزمین به ایران که نامش با شهد نام بهزاد، بزرگمهر، امیرکبیر، فردوسی، کوروش، حافظ، سعدی و مولانا درآمده است. بنگرید به همدان که تا یادش از ذهن می گذرد شیرینی نام سرمستان دانش و عرفان و آدمیت در حافظه ذوق و زبان زنده می شود.

آژانس مسافرتی آرامش سفر ماندگار برگزار کننده انواع تورهای ایرانگردی از شما دعوت می کند تا با شرکت در تور های همدان این آژانس از جاذبه های گردشگری شهر ملایر استان همدان بازدید کنید. جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانید با شماره ۰۲۱۵۴۰۳۴۰۰۰ تماس حاصل فرمایید.

ارسال دیدگاه

لطفا یک نظر بنویسید.
لطفا نام خود را وارد کنید
لطفا آدرس ایمیل خود را وارد کنید.
لطفا یک ایمیل درست وارد کنید